Η ίδια η έννοια ενός εκπαιδευτικού συστήματος που βασίζεται στην επιστήμη μπορεί να φαίνεται αφύσικο στον κόσμο που έχει ρίζες τόσο βαθιά στην παράδοση. Κάποιοι χειριστές κι εκτροφείς μπορεί να αντιτίθενται στις νέες μεθόδους και να λένε όχι σ’ αυτές. Κάποιοι ίσως να θέλουν να ασχοληθούν με τις νέες μεθόδους αλλά να μη γνωρίζουν σαφώς τη λειτουργία και τον σκοπό τους, κι έτσι, να καταλήγουν σε συγκεχυμένα ή λάθος αποτελέσματα. Κι εξαιτίας αυτού, να μεταδίδουν τις λανθασμένες αντιλήψεις τους και σε άλλους.

Μία εκπαιδευτική επανάσταση

Τα τελευταία 15 χρόνια μια επανάσταση συμβαίνει στον κόσμο της εκπαίδευσης σκύλων. Μια πραγματική αλλαγή λαμβάνει χώρα. Η παραδοσιακή εκπαίδευση ήταν ανταγωνιστική. Ο σκύλος έπρεπε να ελέγχεται με κάθε τρόπο. Η άσχημη συμπεριφορά έπρεπε να διορθώνεται. Στην πραγματικότητα, όλη η επικέντρωση ήταν στην παρακολούθηση για λάθη και την τιμωρία γι’ αυτά. Ευτυχώς, κάποιοι εκπαιδευτές με ανοιχτό μυαλό, άρχισαν να παρακολουθούν τους ανθρώπους που εκπαίδευαν άλλα είδη, κι ιδιαίτερα τους εκπαιδευτές θαλάσσιων θηλαστικών. Εδώ και δεκαετίες, οι Bailey και η Karen Pryor και άλλοι, εκπαιδεύουν δελφίνια που κολυμπάνε ελεύθερα. Γάτες, πουλιά και δελφίνια είχαν εκπαιδευτεί χωρίς περιορισμούς για διάφορους στρατιωτικούς σκοπούς στις δεκαετίες του 40 και 50, ένα έργο που μόλις τώρα βλέπει το φως της δημοσιότητας, καθώς πριν θεωρούταν απόρρητο.

Αυτό το νέο είδος εκπαίδευσης, η Θετική Εκπαίδευση, όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται, ενθαρρύνει το σκύλο σας να σκέφτεται ενώ μαθαίνει και εξαλείφει την ανάγκη για διορθώσεις (όπως χτύπημα, απότομο τράβηγμα του λουριού ή φωνές στο ζώο). Η θετική ενίσχυση (positive reinforcement) είναι μια επιστημονική μέθοδος, ορίζεται ως οτιδήποτε θετικό ή ευχάριστο συμβαίνει σε συνδυασμό με μια συμπεριφορά, αυξάνοντας την πιθανότητα επανάληψης της συγκεκριμένης πράξης στο μέλλον και βασίζεται στις αρχές της συντελεστικής ή επεμβατικής εξαρτημένης μάθησης του B.F. Skinner. Η συντελεστική μάθηση (operant conditioning) αποτελεί το είδος εκείνο της μάθησης όπου συγκεκριμένες συμπεριφορές τροποποιούνται ανάλογα με τις συνέπειες που προκαλούν. Το κίνητρο που κρύβεται πίσω από κάθε συμπεριφορά τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα, είναι η εξασφάλιση ηδονής/ευχαρίστησης (μέσω τροφής, χαδιού, παιχνιδιού, κλπ) ή η αποφυγή της δυσαρέσκειας/πόνου. Επομένως, όταν μια επιθυμητή συμπεριφορά ανταμείβεται, μέσω της θετικής ενίσχυσης, με κάτι ευχάριστο (π.χ. τροφή, παιχνίδι, χάδι, βόλτα, προσοχή, κλπ.) έχει περισσότερες πιθανότητες να επαναληφθεί στο μέλλον. Αν για παράδειγμα, την στιγμή που κάθεται ο σκύλος, του προσφέρουμε μια ανταμοιβή, ενισχύουμε την συγκεκριμένη συμπεριφορά με μια θετική συνέπεια και αυξάνουμε την πιθανότητα να την επαναλάβει στο μέλλον, προκειμένου να ξανακερδίσει την ανταμοιβή. Η Θετική Εκπαίδευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διδάξουμε απλές συμπεριφορές όπως το «κάτσε», το «ξάπλα», πιο πολύπλοκες συμπεριφορές όπως τρικ ή ασκήσεις ακρίβειας για agility

Μπορεί επίσης, να χρησιμοποιηθεί σε πολλά προβλήματα συμπεριφοράς όπως η επιθετικότητα κι ο φόβος. Καθώς αυτή η μέθοδος δεν περιέχει βία ή πόνο, είναι ιδανική για χρήση με νευρικά ή φοβικά καθώς και επιθετικά ζώα. Τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη Θετική Εκπαίδευση καθώς δεν περιέχει σπρώξιμο ή τράβηγμα του ζώου. Είναι μια πολύ ευχάριστη και διασκεδαστική εμπειρία για όλους τους εμπλεκόμενους, δίποδους και τετράποδους.

Σήμερα, η θετική εκπαίδευση χρησιμοποιείται για εκπαίδευση, αλλά και αντιμετώπιση προβλημάτων συμπεριφοράς (π.χ. αντιμετώπιση φοβιών, κλπ.) τόσο σε σκύλους, αλλά και σε γάτες, περιστέρια, κοτόπουλα, δελφίνια, αλλά και ζώα σε ζωολογικά πάρκα, με στόχο την επίτευξη συνεργασίας για την εκτέλεση διαφόρων εργασιών, π.χ. κτηνιατρικών, όπως η λήψη αίματος (βλ. Ken Ramirez).

Η συμπεριφορά καθορίζεται από τις συνέπειες

Πες μου κι εγώ θα ακούσω
Δείξε μου κι εγώ θα δω
Δώσε μου να καταλάβω κι εγώ θα καταλάβω
Για να εκπαιδεύσετε τον σκύλο σας πρέπει να ανοίξετε τα μάτια, το μυαλό και την καρδιά σας.

Γιατί να επιλέξω τη θετική ενίσχυση ως μέθοδο εκπαίδευσης;

Οι μέθοδοι θετικής ενίσχυσης είναι οι πιο αποτελεσματικές στην εκπαίδευση των ζώων (αλλά και των ανθρώπων!) επειδή το ζώο παροτρύνεται για να κερδίσει μια ανταμοιβή. Οι τεχνικές θετικής εκπαίδευσης είναι ένας τρόπος γεμάτος ανθρωπιά για να εκπαιδεύσουμε τα ζώα επειδή το ζώο δεν τιμωρείται γιατί κάνει κάτι κακό ή γιατί δεν το κάνει πολύ σωστά. Το ζώο μαθαίνει ότι θα πάρει κάτι καλό γιατί κάνει κάτι ή γιατί, τουλάχιστον, πλησιάζει στη συμπεριφορά. Οι τεχνικές θετικής εκπαίδευσης βοηθάνε στη συνεχή παρότρυνση του ζώου να μάθει και «χτίζουν» την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση! Η θετική ενίσχυση δεν μαθαίνει στο σκύλο σας μόνο τις συμπεριφορές που επιθυμείτε (καθώς και αυτές που δεν επιθυμείτε), αλλά επίσης, δημιουργεί δυνατότερους δεσμούς μεταξύ εσάς και του σκύλου σας. Η μέθοδος εξαναγκασμού ή αυτή που βασίζεται σε φυσική τιμωρία, δηλ. η χρήση βίας στην εκπαίδευση, συχνά περιλαμβάνει επίπεδα σωματικής δυσφορίας ή και πόνο και δεν συστήνεται, καθώς προκαλεί τον σκύλο να δαγκώσει με σκοπό να αμυνθεί. Η τιμωρία μπορεί επίσης, να συνδυαστεί με άλλα ερεθίσματα, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων, τα οποία είναι παρόντα τη στιγμή που εφαρμόζεται η τιμωρία. Για παράδειγμα, ένας σκύλος που τιμωρείται επειδή πλησιάζει πολύ ένα μικρό παιδί, μπορεί να γίνει φοβικός ή/και αμυντικός όταν βρίσκεται κοντά του κάποιο παιδί.

Η εκπαίδευση των σκύλων (και όχι μόνο) με τη μέθοδο θετικής ενίσχυσης ανοίγει την πόρτα στο μυαλό του σκύλου σας. Δίνει σε σας και τον σκύλο σας τα κλειδιά για να κατανοήσετε ο ένας τον κόσμο του άλλου. Λαμβάνοντας επιβράβευση για τις επιθυμητές συμπεριφορές, ο σκύλος σας μαθαίνει πώς να επιλέγει να κάνει το «σωστό», αντί να μαθαίνει απλά, το πώς να αποφύγει να κάνει το «λάθος». Ο σκύλος μαθαίνει να σκέφτεται. Καθώς εκπαιδεύετε τον σκύλο σας, δημιουργείτε μια σχέση που βασίζεται στην εμπιστοσύνη και την κατανόηση. Θα εκπλαγείτε με τις απεριόριστες δυνατότητες μάθησης και τη θετική αντίδραση του σκύλου σας. Μπορεί να μάθει άμεσα και, αν επιλέξετε να τον διδάξετε, θα καταλάβετε πως είναι ικανός να εκτελέσει απίστευτα πολύπλοκες συμπεριφορές.

Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι η εκπαίδευση των ζώων που στηρίζεται στη θετική ενίσχυση, κερδίζει όλο και περισσότερους υποστηρικτές παγκοσμίως, ως ο πλέον αποτελεσματικός και ηθικά αποδεκτός τρόπος εκπαίδευσης, καθώς δημιουργεί ένα φιλικό, μη τιμωρητικό περιβάλλον, όπου η εκμάθηση γίνεται ευχάριστη για το ζώο, το μαθαίνει να συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία της μάθησης και να παίρνει αποφάσεις και ενισχύει το δεσμό με τον χειριστή του, καλλιεργώντας ένα αίσθημα αμοιβαίου σεβασμού, εμπιστοσύνης και ασφάλειας.

Οι σκέψεις κάποιων εκπαιδευτών σχετικά με τη θετική ενίσχυση

«Τα σκυλιά μαθαίνουν από τα άμεσα αποτελέσματα των πράξεών τους και τη συσχέτιση των γεγονότων που συμβαίνουν σε πολύ κοντινή χρονική απόσταση μεταξύ τους» - Jean Donaldson, από το βιβλίο της, Culture Clash.

«Τα οφέλη της θετικής ενίσχυσης είναι φιλική προς το χρήση και μειώνει το στρες στο ζώο». «Οι μέθοδοι καταπίεσης κι εξαναγκασμού πυροδοτούν μεγαλύτερα προβλήματα στη συνέχεια» - Ted Turner, από το Behavior International.

«Ένας ενισχυτής είναι οτιδήποτε που όταν συμβαίνει και συνδέεται με μια πράξη, τείνει να αυξήσει την πιθανότητα αυτή η πράξη να επαναληφθεί. Αποστηθίστε αυτή την αρχή. Αυτό είναι το μυστικό της καλής εκπαίδευσης» - Karen Pryor, από το βιβλίο της Don’t Shoot the Dog.

«Training doesn’t limit a dog. Training frees a dog. My dog, being trained, is free – free to walk with me, free to ride with me, free to play with other dogs, free to learn and run. An untrained dog is “free” to sit in the backyard where he can get into as little trouble as possible» - Sue Ailsby

Η εκπαίδευση είναι εύκολη αλλά δεν είναι απλή» - Bob Bailey

Σχολιασμός θέματος εδώ

Συντάχθηκε από: KATIE

Κατερίνα Χατζηγιάννη - Θετική Εκπαιδεύτρια