Όταν ακούμε τη λέξη “τοξοπλάσμωση” συνήθως σκεφτόμαστε τη γάτα και ότι πρέπει να την αποφύγουμε για “να μη μολυνθούμε με τοξόπλασμα”. Η αλήθεια όμως είναι ότι η γάτα δεν μολύνει τον άνθρωπο με τοξόπλασμα! Γι' αυτό, άλλωστε, ακόμη και σε περιοχές της γης όπου δεν υπάρχουν γάτες, η μόλυνση του ανθρώπου με τοξόπλασμα είναι συχνή.

Τότε, γιατί υπάρχει η εντύπωση ότι “φταίει” η γάτα;

Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό πρέπει πρώτα να αρθούν οι προκαταλήψεις που συνοδεύουν την τοξοπλάσμωση.

Ας δούμε πρώτα τις μορφές με τις οποίες εμφανίζεται το παράσιτο.

Το Toxoplasma gondii είναι ένα μονοκύτταρο (πρωτόζωο) παράσιτο, που μπορεί να μολύνει περισσότερα από 200 είδη ζώων (αγελάδα, πρόβατο, άλογο, χοίρος, σκύλος, γάτα, λαγός, ποντίκι, αρκούδα, σκαντζόχοιρος, όρνιθα, σπουργίτι, δελφίνι, φάλαινα κ.ά.), καθώς και τον άνθρωπο.

Η μορφή, όμως, με την οποία το παράσιτο εξελίσσεται στο εξωτερικό περιβάλλον (Εικόνα 1α) και στη συνέχεια, μπορεί να μολύνει τα ζώα και τον άνθρωπο, αναπτύσσεται μόνο μέσα στο έντερο της γάτας και άλλων αιλουροειδών, όπως λιοντάρι, τίγρης, λεοπάρδαλη κ.ά.

Πιο συγκεκριμένα, η μολυσμένη γάτα διασπείρει με τα κόπρανά της την άωρη μορφή του παρασίτου (Εικόνα 1α), η οποία ΠΡΕΠΕΙ να παραμείνει τουλάχιστον για 2-4 ημέρες στο εξωτερικό περιβάλλον, έτσι ώστε να εξελιχθεί σε ώριμη μορφή (Εικόνα 2β), που περιέχει 8 παράσιτα μέσα σε 2 σποροκύστεις. Μόνο με την ώριμη μορφή το παράσιτο μπορεί να μολύνει τα ζώα και τον άνθρωπο.

Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, η γάτα δεν μπορεί να μολύνει άμεσα τον άνθρωπο, αφού το παράσιτο πρέπει πρώτα να ωριμάσει στο εξωτερικό περιβάλλον για τουλάχιστον 2-4 ημέρες. Ο ισχυρισμός ότι οι ώριμες μορφές του παρασίτου μπορεί να προσκολληθούν στο τρίχωμα της γάτας, δεν ευσταθεί, επειδή δεν βρέθηκαν σε αντίστοιχες έρευνες. Επιπλέον, η γάτα με το συχνό γλύψιμο του τριχώματός της δεν επιτρέπει την προσκόληση σε αυτό ξένων στοιχείων. Επομένως η ενοχοποίηση του ζώου οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην άγνοια και την προκατάληψη.

Πώς μολύνεται ο άνθρωπος και τα ζώα με το παράσιτο;

Υπάρχουν 4 τρόποι μόλυνσης. Ένας από αυτούς είναι, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η κατάποση των ώριμων μορφών του παρασίτου, μαζί με την τροφή και το νερό. Τα 8 παράσιτα της ώριμης μορφής εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος, εισβάλλουν στα λευκοκύτταρα, πολλαπλασιάζονται μέσα σε αυτά και τα καταστρέφουν. Αυτό διαρκεί για λίγες εβδομάδες έως 6 μήνες (στάδιο παρασιταιμίας) μετά τη μόλυνση. Όταν το στάδιο της παρασιταιμίας συμβαίνει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, τα παράσιτα είναι δυνατόν να μολύνουν το έμβρυο (δεύτερος, από τους 4 τρόπους μόλυνσης), ενώ όταν συμβαίνει κατά τη διάρκεια της γαλουχίας, τότε τα παράσιτα είναι δυνατόν να μολύνουν το νεογνό με το γάλα (τρίτος, από τους 4 τρόπους μόλυνσης).

Σε κάθε περίπτωση, μετά το στάδιο της παρασιταιμίας, τα παράσιτα εισβάλλουν μέσα σε όργανα, όπως μύες, εγκέφαλος, οφθαλμοί κ.α. και παράγουν τοξοπλασμικές κύστεις μέσα στα κύτταρα. Η τοξοπλασμική κύστη έχει μέγεθος έως 1/3 του χιλιοστού (φαίνεται μόνο στο μικροσκόπιο), περιέχει αρκετές χιλιάδες παράσιτα, επιβιώνει έως 30 χρόνια και μολύνει τα ζώα και τον άνθρωπο, όταν καταναλώνονται ωμοί ή ατελώς ψημένοι οι μολυσμένοι ιστοί (τέταρτος και συχνότερος, από τους 4 τρόπους μόλυνσης).

Ειδικότερα στη γάτα, εκτός από τις τοξοπλασμικές κύστεις που παράγονται μέσα στα όργανα του ζώου, το παράσιτο πολλαπλασιάζεται μέσα στο λεπτό έντερο και παράγει τις άωρες μορφές, τις οποίες η γάτα διασπείρει μαζί με τα κόπρανά της στο εξωτερικό περιβάλλον.

Η έναρξη της παραγωγής και της αποβολής των άωρων μορφών του παρασίτου στο περιβάλλον επηρεάζεται από τον τρόπο που μολύνθηκε η γάτα. Όταν η γάτα μολύνεται με τοξοπλασμικές κύστεις (κατανάλωση ωμού κρέατος, ποντικιών κ.ά.), οι άωρες μορφές του παρασίτου εμφανίζονται στα κόπρανά της σε 3-9 ημέρες, ενώ όταν μολύνεται με ώριμες μορφές του παρασίτου (νερό, τρόφιμα), οι άωρες μορφές του παρασίτου εμφανίζονται στα κόπρανά της σε 20-36 ημέρες.

Σε ολόκληρη τη ζωή της, η μολυσμένη γάτα διασπείρει άωρες μορφές του παρασίτου με τα κόπρανά της, συνολικά για περίπου 20 ημέρες. Αυτό συμβαίνει συνήθως στην ηλικία των 6-12 μηνών, όταν η γάτα αρχίζει να πιάνει ποντίκια, πτηνά κ.ά. Αργότερα, όταν η μολυσμένη γάτα ξαναμολύνεται, δεν παράγονται άωρες μορφές του παρασίτου, επειδή η γάτα έχει αποκτήσει ανοσία που διαρκεί για ολόκληρη τη ζωή της (φυσικός “εμβολιασμός”).

Η τοξοπλάσμωση είναι συχνό νόσημα;

Παγκοσμίως, η τοξοπλάσμωση είναι συχνό νόσημα στα ζώα και τον άνθρωπο. Ειδικότερα, στην Ελλάδα, διαπιστώθηκε ότι είναι μολυσμένο σχεδόν το 30% των βοοειδών, το 25% των προβάτων, το 25% των αιγών, το 50% των σκύλων, επίσης οι χοίροι, τα ιπποειδή, οι λαγοί κ.ά., ενώ σε ορισμένες περιοχές της χώρας είναι μολυσμένο το 50% των κατοίκων. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι άωρες μορφές του παρασίτου βρίσκονται στα κόπρανα του 1% από τις γάτες χωρίς ιδιοκτήτη (οι γάτες που έχουν ιδιοκτήτη μολύνονται σπανιότερα).

Αυτό σημαίνει ότι το κρέας που αγοράζουμε (βοδινό, χοιρινό, πρόβειο, αίγιο, λαγού κ.ά.) έχει, πιθανότατα, τοξοπλασμικές κύστεις, οι οποίες θα μολύνουν το μαχαίρι και τα άλλα σκεύη της κουζίνας, όπως και την επιφάνεια, όπου γίνεται η επεξεργασία του ωμού κρέατος. Γι' αυτό, τα σκεύη αυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για άλλα τρόφιμα που καταναλώνονται ωμά (φρούτα, λαχανικά κ.ά.) και μετά την επεξεργασία του ωμού κρέατος πρέπει να πλένονται με σαπούνι.

Πώς είναι δυνατόν τα ζώα και ο άνθρωπος να είναι τόσο συχνά μολυσμένα με το παράσιτο, παρά το γεγονός ότι ελάχιστες γάτες (χωρίς ιδιοκτήτη) μολύνουν το περιβάλλον με άωρες μορφές του παρασίτου;

Αυτό οφείλεται:

• στο μεγάλο αριθμό των άωρων μορφών του παρασίτου, που αποβάλλονται στο εξωτερικό περιβάλλον με τα κόπρανα της μολυσμένης γάτας (έστω και για το ελάχιστο χρονικό διάστημα που διαρκεί η αποβολή τους από τη μολυσμένη γάτα),
• στη μεγάλη ανθεκτικότητα των ώριμων μορφών του παρασίτου στις δυσμενείς συνθήκες του περιβάλλοντος (σε υγρό έδαφος, σε πάρκα, στο σκάμμα κ.α. επιβιώνουν για περισσότερο από ένα χρόνο), και
• ειδικότερα για τον άνθρωπο, στην παραπληροφόρηση (“φταίει” η γάτα), με αποτέλεσμα να μη ενημερώνεται το κοινό και έτσι, να εκτίθεται στο συχνότερο τρόπο μόλυνσης με το παράσιτο, που είναι η κατανάλωση ωμού ή ατελώς ψημένου κρέατος.

Τί ακριβώς συμβαίνει στον οργανισμό μετά τη μόλυνση;

Όταν ο άνθρωπος και τα ζώα μολύνονται για πρώτη φορά με το παράσιτο, αναπτύσσονται μέσα σε 1-2 εβδομάδες, αμυντικοί μηχανισμοί, που καταστρέφουν τα παράσιτα που κυκλοφορούν στο αίμα (παρασιταιμία). Τα παράσιτα για να προφυλαχθούν, αναγκάζονται να εισβάλλουν μέσα στα κύτταρα των ιστών (“κρύβονται”), όπου όμως καταδιώκονται από κύτταρα του αίματος (μακροφάγα, ουδετερόφιλα, εωσινόφιλα, Β- και Τ-λεμφοκύτταρα κ.ά.), τα οποία εγκλωβίζουν τα παράσιτα μέσα σε κάψα (τοξοπλασμική κύστη). Μέσα στην κύστη αυτή, τα παράσιτα δεν καταστρέφονται, αλλά μειώνουν σημαντικά το μεταβολισμό και το ρυθμό του πολλαπλασιασμού τους. Σε περίπτωση όμως, που θα απομακρυνθούν τα κύτταρα γύρω από την τοξοπλασμική κύστη, τα παράσιτα βγαίνουν από την κύστη, εισβάλλουν σε γειτονικά κύτταρα και προκαλούν αναζωπύρωση της τοξοπλάσμωσης, η οποία ενδεχομένως μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης. Η απομάκρυνση των κυττάρων γύρω από την τοξοπλασμική κύστη οφείλεται στο στρες, σε παθολογικές καταστάσεις (λευχαιμία, AIDS κ.ά.), στη χρησιμοποίηση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων, ακόμη και στη χρησιμοποίηση για μερικές ημέρες κολλυρίου με κορτιζόνη κ.ά.

Πώς εμφανίζεται το νόσημα στον άνθρωπο;

Στο μεγαλύτερο ποσοστό των μολυσμένων ατόμων δεν εμφανίζονται συμπτώματα και αλλοιώσεις του νοσήματος, παρά την καταστροφή των κυττάρων, λόγω του πολλαπλασιασμού του παρασίτου μέσα σε αυτά. Αντιθέτως, στο 30% των ασθενών (σχεδόν αποκλειστικά κατά τους 3 πρώτους μήνες μετά την πρώτη μόλυνση) διογκώνονται οι λεμφαδένες, εμφανίζεται πυρετός, κεφαλόπονος, μυαλγία, αναιμία, ηπατίτιδα, εγκεφαλίτιδα, μυΐτιδα, πνευμονία κ.ά. Επίσης, κατά την εργαστηριακή εξέταση διαπιστώνεται λεμφοκυττάρωση, εωσινοφιλία, μείωση των λευκωματινών, λευκοπενία και ανιχνεύονται υψηλές συγκεντρώσεις ειδικών IgG, IgM, IgE.

Μετά τον έκτο μήνα της μόλυνσης (χρόνια φάση του νοσήματος) αναπτύσσονται νεκρωτικές εστίες (τοξοπλασμικές κύστεις) μέσα στα κύτταρα του αμφιβληστροειδή (Εικόνα 2), στα κύτταρα του εγκεφάλου, του ήπατος, των πνευμόνων, του μυοκαρδίου, των σκελετικών μυών κ.α. και είναι δυνατόν να παρατηρηθεί χρόνια εγκεφαλίτιδα, σπαστική παράλυση, απώλεια όρασης, χοριοαμφιβληστροειδίτιδα, μυοκαρδίτιδα, πνευμονία κ.ά.

Γενικά, όμως, η δραματικότερη εξέλιξη του νοσήματος παρατηρείται όταν μολύνεται για πρώτη φορά η έγκυος (συμβαίνει σε 1-120/10.000 εγκύους), οπότε υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μολυνθεί το έμβρυο. Όταν η έγκυος μολύνεται για πρώτη φορά κατά το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης (14% των περιπτώσεων ενδομητρικής μόλυνσης) είναι δυνατόν να παρατηρηθεί αποβολή, ενώ η πρώτη μόλυνση κατά το δεύτερο (30% των περιπτώσεων ενδομητρικής μόλυνσης) ή το τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης (59% των περιπτώσεων ενδομητρικής μόλυνσης), είναι δυνατόν να συνοδεύεται από αλλοιώσεις στους οφθαλμούς του εμβρύου, εστίες επασβέστωσης στον εγκέφαλο, υδροκέφαλο, μικροκέφαλο, αλλοιώσεις στα σπλάχνα, ίκτερο κ.ά. Περίπου 10% των μολυσμένων εμβρύων δεν επιβιώνουν μετά τον τοκετό, 10-23% εμφανίζουν συμπτώματα και αλλοιώσεις (επιβιώνουν 84-88% από αυτά) και περίπου 20% εμφανίζουν ποικίλλου βαθμού νοητική υστέρηση που επιδεινώνεται. Στο 67-80% των ατόμων που μολύνθηκαν ενδομητρικά με το παράσιτο είναι πιθανόν, κατά τη διάρκεια της ζωής τους, να εμφανισθούν ψυχολογικές ή νευρολογικές ανωμαλίες, στραβισμός, χοριοαμφιβληστροειδίτιδα, τύφλωση κ.ά.

Οι γυναίκες, που μολύνθηκαν για πρώτη φορά με το παράσιτο τουλάχιστον 4-6 μήνες πριν τη σύλληψη, αναπτύσσουν ικανοποιητικού βαθμού ανοσία, η οποία προφυλάσσει το έμβρυο κατά τις μελλοντικές μολύνσεις με το παράσιτο. Επίσης, όταν στην έγκυο τίθεται έγκαιρα η διάγνωση και ακολουθείται έγκαιρα η αντίστοιχη φαρμακευτική αγωγή μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα μόλυνσης του εμβρύου.

Είναι δυνατόν να τεθεί έγκαιρα η διάγνωση στην τοξοπλάσμωση;

Η διάγνωση του νοσήματος στηρίζεται στα συμπτώματα, τις αλλοιώσεις (π.χ. παρατήρηση νεκρωτικών εστιών στο βυθό των οφθαλμών κατά τη βυθοσκόπηση) και στην ανίχνευση των ειδικών αντισωμάτων στο αίμα.

Ο προσδιορισμός της φάσης που διατρέχει το νόσημα έχει μεγάλη σημασία για τη χορήγηση ή όχι, αντι-τοξοπλασμικών φαρμάκων, για τη διακοπή ή όχι της κυοφορίας κ.ά.

Πότε πρέπει να χορηγούνται αντι-τοξοπλασμικά φάρμακα;

Στόχος της φαρμακευτικής αγωγής στην τοξοπλάσμωση είναι: α) η καταστροφή των ελεύθερων παρασίτων κατά το στάδιο της παρασιταιμίας, και β) η διακοπή της παρασιταιμίας, προκειμένου να μειωθούν οι πιθανότητες τα παράσιτα να εισβάλλουν σε πολλούς ιστούς και κυρίως στον εγκέφαλο και τους οφθαλμούς.

Γι' αυτό, η αγωγή είναι αποτελεσματική κατά την οξεία φάση και κατά τις αναζωπυρώσεις του νοσήματος, ενώ είναι άσκοπη κατά τη χρόνια φάση του νοσήματος, επειδή τα παράσιτα που βρίσκονται μέσα στις τοξοπλασμικές κύστεις δεν καταστρέφονται από τα φάρμακα. Επιπλέον, όταν διαπιστώνονται τοξοπλασμικές κύστεις στο βυθό των οφθαλμών, πρέπει να αποκλείεται η χρησιμοποίηση κορτιζόνης (έστω και σε μορφή κολλυρίου), χωρίς την ταυτόχρονη χορήγηση αντι-τοξοπλασμικών φαρμάκων, επειδή υπάρχει σοβαρός κίνδυνος τοπικής ανοσοκαταστολής, αναζωπύρωσης και επέκτασης των νεκρώσεων στην οπτική θηλή.

Ικανοποιητικά αποτελέσματα κατά του παρασίτου παρέχονται με τη χορήγηση για 30 συνεχείς ημέρες: α) pyrimethamine (πρώτη ημέρα 75 mg/24ωρο και μετά, 25 mg/24ωρο), β) folic acid (5 mg/24ωρο), και γ) clindamycin (150 mg/8ωρο) ή spiramycine (500 mg/8ωρο). Όταν κρίνεται απαραίτητο, η χορήγηση των φαρμάκων συνεχίζεται για επιπλέον 30 ημέρες (31η έως 60η ημέρα) με τη χορήγηση κάθε δεύτερη ημέρα, pyrimethamine και folic acid και καθημερινά, clindamycin ή spiramycine. Η χορήγηση των φαρμάκων διακόπτεται από την 61η έως την 74η ημέρα και επαναλαμβάνεται, όταν κρίνεται απαραίτητο, έως την 135η ημέρα (όπως το διάστημα 31ης-60ης ημέρας της αγωγής). Το αποτέλεσμα της αγωγής ελέγχεται ορολογικά κάθε μήνα. Συνήθως, ανιχνεύονται φθίνουσες τιμές ειδικών IgG για ολόκληρη τη ζωή του ατόμου, ενώ είναι πιθανόν να παρατηρείται ήπια λεμφαδενoπάθεια για αρκετές εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια της αγωγής πρέπει να ελέγχεται η πιθανότητα λεμφοκυτταροπενίας ή αιμοπεταλιοπενίας, επειδή η pyrimethamine είναι ανταγωνιστής του φολικού οξέος. Γι αυτό, άλλωστε δεν επιτρέπεται η χορήγησή της κατά το πρώτο ήμισυ της εγκυμοσύνης (διακοπή της παραγωγής φολικού οξέος στα κύτταρα και κίνδυνος τερατογένεσης).

Όταν διαγνώσκεται μόλυνση για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (αύξηση συγκεντρώσεων ειδικών IgG, IgM κ.ά.), χορηγείται στην έγκυο μόνο spiramycine (3 g/24ωρο), σε κύκλους αγωγής των τριών εβδομάδων και διακοπής δύο εβδομάδων, έως τον τοκετό. Η καθυστέρηση στην έναρξη της ειδικής αγωγής αυξάνει τον κίνδυνο για την ενδομητρική μόλυνση, την αποβολή ή την πρόκληση σοβαρών ανωμαλιών διάπλασης στο έμβρυο. Με την αγωγή, τα περιστατικά της ενδομητρικής μόλυνσης μειώνονται από 77% σε 39% και των σοβαρών αλλοιώσεων ή θανάτου του εμβρύου από 11% σε 3%.

Επίσης, συνιστάται να ακολουθείται αντιτοξοπλασμική αγωγή για 6 εβδομάδες, στα μολυσμένα άτομα στα οποία έγινε μεταμόσχευση οργάνων (πρόληψη αναζωπύρωσης).

Μπορεί να προληφθεί η μόλυνση με το παράσιτο στον άνθρωπο;

Οι πιθανότητες μόλυνσης του ανθρώπου περιορίζονται, όταν:

• αποφεύγεται η κατανάλωση ωμού κρέατος (ποτέ δεν δοκιμάζουμε ωμό κιμά ή μισοψημένο κρέας ή ωμό χωριάτικο λουκάνικο κ.ά., επειδή περίπου 30% των βοοειδών, 25% των προβάτων, αιγών, χοίρων κ.ά., έχουν τοξοπλασμικές κύστεις, οι οποίες καταστρέφονται μόνον αν το κρέας παραμείνει στους -20°C για 3 ημέρες ή στους -1°C έως -8°C για τουλάχιστον 7 ημέρες ή στους 1-4°C για τουλάχιστον 15 ημέρες ή στους 50°C για 10΄ λεπτά της ώρας ή στους 60°C για 4΄ λεπτά της ώρας και καταστρέφονται σχεδόν αμέσως σε θερμοκρασίες άνω από 67°C),
• αποφεύγεται η κατανάλωση ωμού γάλακτος (μόνο βρασμένο ή παστεριωμένο γάλα),
• αποφεύγεται η κατανάλωση άπλυτων ή ατελώς πλυμένων φρούτων και λαχανικών, που τρώγονται ωμά (πρέπει να πλένονται με υγρό σαπούνι),
• πλένονται προσεκτικά τα χέρια, τα μαχαίρια, η επιφάνεια του τραπεζιού κ.ά., μετά την επεξεργασία του ωμού κρέατος,
• χρησιμοποιούνται γάντια στο σκάλισμα του κήπου, στο καθάρισμα της αμμοδόχου της γάτας (όταν παραμένουν περισσότερο από 2 ημέρες) κ.ά., και
• αποφεύγονται καταστάσεις που προκαλούν ανοσοκαταστολή (στην έγκυο, πολύ συχνά προκαλείται γενικευμένη ανοσοκαταστολή, λόγω συναισθηματικής φόρτισης, όταν «πρέπει» να απομακρυνθεί ο σκύλος (!) ή η γάτα από το περιβάλλον της «για να μη μολυνθεί με το παράσιτο» ή προκαλείται τοπική ανοσοκαταστολή, λόγω χρησιμοποίησης κολλυρίου με κορτιζόνη).

Συμπερασματικά αναφέρεται ότι:

• η γάτα δεν μολύνει άμεσα τον άνθρωπο με το παράσιτο,
• ο σκύλος δεν μολύνει άμεσα ή έμμεσα τον άνθρωπο (το κρέας του δεν καταναλώνεται στη χώρα μας),
• μετά την πρώτη μόλυνση με το παράσιτο αναπτύσσεται ανοσία, η οποία: α) δεν επιτρέπει την παραγωγή και την αποβολή άωρων μορφών του παρασίτου από τη γάτα, β) δεν επιτρέπει την πρόκληση κλινικού νοσήματος στον άνθρωπο και τα ζώα, και γ) δεν επιτρέπει την αποβολή του εμβρύου στον άνθρωπο και τα ζώα («λόγω τοξοπλάσμωσης», φυσιολογικά, δικαιολογείται μόνο μία αποβολή και συγκεκριμένα, μόνον όταν η έγκυος μολύνεται με το παράσιτο για πρώτη φορά κατά το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης).

Πιθανές διευκρινιστικές ερωτήσεις για την τοξοπλάσμωση

• Πώς μολύνεται συχνότερα ο άνθρωπος από τοξοπλάσμωση;
Με την κατανάλωση ωμού ή ατελώς ψημένου κρέατος μηρυκαστικών, χοίρου κ.ά.

• Πώς μολύνεται συχνότερα η γάτα από τοξοπλάσμωση;
Με την κατανάλωση ποντικιών, ερπετών κ.ά.

• Ποιος είναι ο ρόλος της γάτας στην τοξοπλάσμωση;
Το παράσιτο (Toxoplasma gondii) πολλαπλασιάζεται στα κύτταρα του εντέρου της γάτας και αποβάλλεται με τα κόπρανά της στο εξωτερικό περιβάλλον συνολικά για 2-20 ημέρες σε ολόκληρη τη ζωή της. Επίσης, το παράσιτο πολλαπλασιάζεται μέσα στους ιστούς της γάτας, όπου παραμένει ζωντανό για ολόκληρη τη ζωή της γάτας και προφυλάσσει το ζώο από νέες μολύνσεις.

• Η γάτα μπορεί να μολύνει άμεσα τον άνθρωπο με Toxoplasma gondii;
Όχι (εκτός εάν το κρέας της καταναλωθεί ωμό ή ατελώς ψημένο από τον άνθρωπο !).

• Υπάρχει λόγος να απομακρύνεται η γάτα από την έγκυο «για να μη μολυνθεί με τοξόπλασμα;»
Όχι. Η γάτα δεν μολύνει άμεσα τον άνθρωπο. Η γάτα διασπείρει με τα κόπρανά της στο περιβάλλον τις άωρες μορφές του παρασίτου, οι οποίες πρέπει να παραμείνουν στο περιβάλλον 2-4 ημέρες για να αποκτήσουν μολυσματική ικανότητα για τον άνθρωπο και τα ζώα.

• Είναι σημαντικό για τη δημόσια υγεία στη χώρα μας να ελέγχεται η γάτα μήπως είναι μολυσμένη με Toxoplasma gondii;
Όχι. Ο έλεγχος αυτός δεν έχει πρακτική αξία, επειδή: α) η μολυσμένη γάτα αποκτά ανοσία και έτσι, δεν αποβάλλει άωρες μορφές του παρασίτου με τα κόπρανά της στο περιβάλλον, και β) στη χώρα μας δεν καταναλώνεται κρέας γάτας (ούτε καλοψημένο !).

• Με ποιόν τρόπο η έγκυος θα αποφύγει τη μόλυνση του εμβρύου με Toxoplasma gondii;
Όταν η έγκυος έχει μολυνθεί με το παράσιτο τουλάχιστον 6 μήνες πριν την έναρξη της εγκυμοσύνης αναπτύσσει ανοσία, που προστατεύει το έμβρυο κατά τις αναμολύνσεις με το παράσιτο (είναι «εμβολιασμένη» με φυσικό εμβόλιο για ολόκληρη τη ζωή της).
Όταν όμως η έγκυος δεν είναι μολυσμένη με το παράσιτο, πρέπει: α) να μη «δοκιμάζει» ωμό κιμά, β) να μη καταναλώνει ατελώς ψημένο κρέας, γ) να πλένει σε άφθονη σαπουνάδα τα φρούτα και τα λαχανικά, που καταναλώνονται ωμά (φράουλες, μήλα, σταφύλια, τομάτες, μαρούλι κ.ά.), δ) να μη χρησιμοποιεί το άπλυτο μαχαίρι με το οποίο τεμάχισε ωμό κρέας μηρυκαστικών, χοίρου, πτηνών κ.ά., για το κόψιμο του ψωμιού, της ωμής σαλάτας κ.ά., ε) να μη ετοιμάζει την ωμή σαλάτα στην επιφάνεια που τεμάχισε το ωμό κρέας μηρυκαστικών, χοίρου, πτηνών κ.ά., στ) να πλένει τα χέρια της πριν το φαγητό, ζ) να χρησιμοποιεί γάντια μιάς χρήσης, όταν απομακρύνει τα κόπρανα της γάτας ή καθαρίζει το δοχείο της γάτας με την άμμο καθημερινά ή έως δύο ημέρες μετά την αποβολή τους (έως δύο ημέρες δεν υπάρχει κίνδυνος) ή όταν ασχολείται με τις γλάστρες και το χώμα του κήπου κ.ά. (πιθανή παρουσία στο χώμα ώριμων μορφών του παρασίτου).
• Πώς ενεργεί το ενημερωμένο άτομο στη χώρα μας στο θέμα της τοξοπλάσμωσης;

Το ενημερωμένο άτομο:

• γνωρίζει ότι στη χώρα μας είναι μολυσμένα με το παράσιτο σχεδόν ένα στα δύο βοοειδή (~50%), ένα στα τέσσερα (~25%) πρόβατα, αίγες κ.ά. και ότι η μόλυνση του ανθρώπου γίνεται κυρίως με την κατανάλωση μισοψημένης μπριζόλας, ωμού κιμά, ωμού “χωριάτικου” λουκάνικου κ.ά. και σπανιότερα με την κατανάλωση άπλυτων ή ατελώς πλυμένων, ωμών λαχανικών, φρούτων κ.ά.,
• δεν αποπροσανατολίζεται με την ενοχοποίηση της γάτας και δεν αποφεύγει τη γάτα ή τα άλλα ζώα, και
• ζητά από τον οφθαλμίατρό του να ελέγξει το βυθό των οφθαλμών για πιθανή παρουσία αλλοιώσεων στον αμφιβληστροειδή χιτώνα (βυθοσκόπηση). Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος πρέπει να ακολουθεί αντι-τοξοπλασμική αγωγή κάθε φορά που θα χρειασθεί το μολυσμένο άτομο να χρησιμοποιήσει κορτιζόνη (ακόμη και σε μορφή κολλυρίου) ή άλλα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, για να προληφθεί η αναζωπύρωση του παρασίτου (κίνδυνος απώλειας της όρασης).




Εικόνα 1. Μορφές του Toxoplasma gondii και τρόποι μόλυνσης των ζώων και του ανθρώπου





Η άωρη μορφή του τοξοπλάσματος (α) διασπείρεται με τα κόπρανα της γάτας στο εξωτερικό περιβάλλον.

α.


Μετά 2-4 ημέρες παραμονής στο εξωτερικό περιβάλλον, αναπτύσσεται η ώριμη μορφή του τοξοπλάσματος (β).

β.


Τα παράσιτα κυκλοφορούν στο αίμα για λίγες εβδομάδες και μολύνουν το έμβρυο (ένας, από τους 4 τρόπους μόλυνσης*) ή μολύνουν το νεογνό με το γάλα (ένας, από τους 4 τρόπους μόλυνσης*). Εισβάλλουν στα κύτταρα των οργάνων και παράγουν τις τοξοπλασμικές κύστεις (δ), οι οποίες, όταν καταποθούν, μολύνουν τα ζώα και τον άνθρωπο (ένας, από τους 4 τρόπους μόλυνσης**). Στη γάτα, επιπλέον των τοξοπλασμικών κύστεων στα όργανα, παράγονται οι άωρες μορφές του παρασίτου στο έντερο, οι οποίες αποβάλλονται με τα κόπρανα του ζώου στο εξωτερικό περιβάλλον (α).
---------------------------------------------------------------------------
*- όχι πολύ συχνός τρόπος μόλυνσης του ανθρώπου
**- ο συχνότερος τρόπος μόλυνσης του ανθρώπου
---------------------------------------------------------------------------





Εικόνα 2. Τοξοπλασμική κύστη μέσα σε κύτταρα στον βυθό του οφθαλμού







Ερωτήσεις και σχολιασμός θέματος εδώ