Σ.Θ.Χαραλαμπίδης, πρώην καθ/τής, δ/ντής του Εργαστηρίου Παρασιτολογίας και Παρασιτικών Νοσημάτων
της Κτηνιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. (harala@vet.auth.gr, http://users.auth.gr/harala)

Η λέξη “εχινόκοκκος”, συνήθως μας “θυμίζει” τον σκύλο και ότι πρέπει να τον αποφύγουμε για “να μη μολυνθούμε με εχινόκοκκο”. Η αλήθεια όμως είναι ότι ο σκύλος δεν μολύνει άμεσα τον άνθρωπο με εχινόκοκκο. Γι' αυτό, άλλωστε, στη χώρα μας υπάρχει τεράστια αναντιστοιχία του αριθμού των κρουσμάτων του νοσήματος στον άνθρωπο και στον σκύλο. Ετησίως, δηλώνονται περίπου 31 νέα κρούσματα του νοσήματος στον άνθρωπο σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ δεν υπάρχει μολυσμένος σκύλος μέσα στις πόλεις! (η μόλυνση περιορίζεται ουσιαστικά σε ποσοστό ποιμενικών και κυνηγετικών σκύλων).

Τότε, γιατί επικρατεί η εντύπωση ότι γενικά “φταίει” ο σκύλος;

Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό πρέπει πρώτα να αρθούν οι προκαταλήψεις που συνοδεύουν το νόσημα αυτό στη χώρα μας.

Ας αρχίσουμε με την ονομασία του νοσήματος, που είναι “υδατίδωση” στον άνθρωπο, καθώς και στα φυτοφάγα και παμφάγα ζώα και “εχινοκόκκωση” στον σκύλο, το λύκο, το τσακάλι, την αλεπού και σε άλλα σαρκοφάγα ζώα.

Η υδατίδωση απαντάται στον άνθρωπο και σε περισσότερα από 60 είδη φυτοφάγων και παμφάγων ζώων, σε ολόκληρο τον κόσμο και οφείλεται στην ανάπτυξη της υδατίδας ή εχινοκοκκικής κύστης, που είναι η προνυμφική μορφή του παρασίτου Echinococcus granulosus.

Η εχινοκόκκωση απαντάται στον σκύλο και σε άλλα σαρκοφάγα, σε ολόκληρο τον κόσμο και οφείλεται στο παράσιτο Echinococcus granulosus (“ταινία”), που έχει μήκος 1-7 mm και αναπτύσσεται μέσα στο λεπτό έντερο των σαρκοφάγων ζώων.

Πώς μολύνονται τα ζώα και ο άνθρωπος και πώς αναπτύσσεται η υδατίδα κύστη;

Τα ζώα (πρόβατο, αγελάδα, άλογο, χοίρος κ.ά.) και ο άνθρωπος μολύνονται, όταν καταπίνουν με την τροφή ή το νερό, τα αυγά του εχινοκόκκου (Εικόνα 1,α), τα οποία διασκορπίζονται με τα κόπρανα των μολυσμένων σαρκοφάγων ζώων στο εξωτερικό περιβάλλον (χώμα, νερό, χόρτα, λαχανικά, φρούτα κ.ά., Εικόνα 1,β,γ).

Μέσα στο λεπτό έντερο των ζώων ή του ανθρώπου, εκκολάπτεται από κάθε αυγό (Εικόνα 3,β) το έμβρυο του παρασίτου, που έχει μέγεθος 25-30 εκατομμυριοστά του μέτρου (μm) και εισβάλλει στο τοίχωμα του εντέρου (Εικόνα 3,γ). Σε διάστημα περίπου 12 ωρών το έμβρυο φθάνει με το αίμα σε διάφορα όργανα του σώματος, όπως ήπαρ, πνεύμονες κ.ά. και αρχίζει να διογκώνεται. Σε 4 ημέρες έχει διάμετρο 40-50 εκατομμυριοστά του μέτρου, σε 1 μήνα φθάνει περίπου το 1 mm και σε 5 μήνες περίπου το 1 cm. Στη συνέχεια, οι διαστάσεις της υδατίδας κύστης αυξάνονται με βραδύτερο ρυθμό για αρκετά χρόνια και στον άνθρωπο φθάνει συνήθως τα 5-10 cm (σπανίως, τα 30 cm).

Εικόνα 1. Ο βιολογικός κύκλος του Echinococcus granulosus

Πώς είναι η υδατίδα κύστη;

Το τοίχωμα της υδατίδας κύστης είναι ελαστικό, ιδιαίτερα ανθεκτικό και αποτελείται (Εικόνα 2) από: α) μια παχιά ινώδη κάψα, η παραγωγή της οποίας οφείλεται στην αντίδραση του οργανισμού, β) έναν παχύ χιτώνα από πολυάριθμα, απύρηνα ελάσματα, και γ) μια λεπτή, γαλακτόχρωμη μεμβράνη (αναπαραγωγική), από την οποία εκβλαστάνουν έως 100.000 θυγατέρες κύστεις και σκωληκοκεφαλές. Κάθε θυγατέρα κύστη περιέχει έως 40 σκωληκοκεφαλές, καθώς και εγγονές κύστεις που περιέχουν ή όχι, σκωληκοκεφαλές («γόνιμες» ή «άγονες υδατίδες κύστεις», αντίστοιχα). Οι σκωληκοκεφαλές έχουν διάμετρο περίπου 100 εκατομμυριοστά του μέτρου και όταν αποκόπτονται από την αναπαραγωγική μεμβράνη, εναιωρούνται στο υγρό της κύστης και μαζί με τα υπολείμματα των κατεστραμμένων θυγατέρων και εγγονών κύστεων αποτελούν την “υδατιδική άμμο”. Μια υδατίδα κύστη που έχει, π.χ. διάμετρο 5 cm, είναι δυνατόν να περιέχει έως 40.000.000 σκωληκοκεφαλές, οι οποίες μετά τη ρήξη της κύστης, λόγω ατυχήματος ή λόγω χειρουργικής επέμβασης, διασπείρονται στους ιστούς της ίδιας σωματικής κοιλότητος και προκαλούν την παραγωγή νέων υδατίδων κύστεων (μετάσταση υδατίδων κύστεων).

Στο πρόβατο, το 51% των υδατίδων κύστεων είναι γόνιμες (περιέχουν σκωληκοκεφαλές), ενώ το ποσοστό των γόνιμων υδατίδων κύστεων είναι 7.5% στα βοοειδή, 1.9% στην αίγα, 1.5% στον χοίρο και πολύ μικρότερο στα άλλα είδη των ζώων και στον άνθρωπο. Όπως γίνεται κατανοητό, η ρήξη των άγονων υδατίδων κύστεων δεν ακολουθείται από μεταστάσεις, επειδή δεν περιέχουν σκωληκοκεφαλές.

Οι σκωληκοκεφαλές τρέφονται με θρεπτικά κ.ά. στοιχεία του οργανισμού, όπως γλυκόζη, ουρία, κρεατινίνη, πρωτεΐνες, χοληστερόλη, ανθρακικά άλατα, χλωριούχο νάτριο, ιόντα φωσφόρου, καλίου, ασβεστίου κ.ά., τα οποία εισέρχονται από λεπτά σωληνάρια στο τοιχώματός τους.

Εικόνα 2. Η δομή της υδατίδας κύστης

Σε ποιό όργανο αναπτύσσονται συχνότερα υδατίδες κύστεις;

Η ανάπτυξη της υδατίδας κύστης εξαρτάται από το τριχοειδές του οργάνου που θα υποστεί τυχαία έμφραξη από το έμβρυο του παρασίτου. Τις περισσότερες πιθανότητες συγκεντρώνουν το ήπαρ και οι πνεύμονες, επειδή τα όργανα αυτά δέχονται τον μεγαλύτερο αριθμό εμβρύων του παρασίτου με το αίμα μετά την εισβολή τους στο τοίχωμα του εντέρου (Εικόνα 3,γ). Το 77.5% των υδατίδων κύστεων αναπτύσσονται στο ήπαρ, το 8.2% στους πνεύμονες, το 1.4% στη σπλήνα, το 0.5% σε νεφρούς, εγκέφαλο, οστά κ.ά. Η παρουσία της υδατίδας κύστης σπάνια προκαλεί λειτουργικές διαταραχές ή ανατομικές βλάβες, όπως διαταραχές πέψης, ίκτερο, αυτόματα κατάγματα, δύσπνοια κ.ά. και συνήθως αποτελεί τυχαίο εύρημα.

Εικόνα 3. Διαδρομή εμβρύου παρασίτου στον οργανισμό

Πώς μολύνεται ο σκύλος και πώς αναπτύσσεται το ενήλικο παράσιτο;

Ο σκύλος και τα άλλα σαρκοφάγα ζώα μολύνονται, όταν καταναλώνουν ωμά μολυσμένα σπλάχνα (με υδατίδες κύστεις) από πρόβατο, βοοειδή, χοίρο, λαγό κ.ά. (Εικόνα 1,γ). Σε 40-60 ημέρες, μέσα στο λεπτό έντερο του σκύλου κάθε σκωληκοκεφαλή εξελίσσεται σε E.granulosus και παράγει αυγά, τα οποία αποβάλλονται με τα κόπρανα του μολυσμένου ζώου στο περιβάλλον (200-2.000 αυγά/15 ημέρες), για 5-29 μήνες, όσο διαρκεί η ζωή του παρασίτου.

Πόσο συχνή είναι η μόλυνση του σκύλου, των φυτοφάγων ζώων και του ανθρώπου στη χώρα μας;

Στη χώρα μας, η μόλυνση του σκύλου με εχινόκοκκο είναι 0.17-9.1% και αφορά κυρίως ποιμενικούς και κυνηγετικούς σκύλους, ενώ υδατίδες κύστεις του παρασίτου βρίσκονται:
α) στα σπλάχνα του προβάτου (σε ζώα κάτω των 2 ετών 0.13-0.14% και σε ζώα άνω των 2 ετών 34.9-39.5%),
β) στα σπλάχνα των βοοειδών (σε ζώα κάτω των 2 ετών 0.23-0.24% και σε ζώα άνω των 2 ετών 18.6-24.6%),
γ) στα σπλάχνα της αιγός (σε ζώα κάτω των 2 ετών 0.05-0.2% και σε ζώα άνω των 2 ετών 5.9-9.5%),
δ) στα σπλάχνα του χοίρου (σε ζώα κάτω των 2 ετών 0.01-0.04% και σε ζώα άνω των 2 ετών 0.31-0.72%) κ.ά.

Επίσης, στον άνθρωπο σημειώνονται ετησίως 3.1-4.3 νέες μολύνσεις ανά 100.000 κατοίκους (ο αντίστοιχος δείκτης στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι 0.5-10) και ανιχνεύονται ειδικά αντισώματα κατά του παρασίτου στο 0.1-0.5% των υγιών κατοίκων. Κατά το χρονικό διάστημα 1998-2008 δηλώθηκαν στη χώρα μας 313 κρούσματα υδατίδωσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση της υδατίδωσης στον άνθρωπο;

Η διάγνωση της υδατίδωσης στηρίζεται στην ανίχνευση των ειδικών αντισωμάτων, που παράγονται στον οργανισμό κατά την ανάπτυξη της υδατίδας κύστης (Εικόνα 4) και υποβοηθείται από τις απεικονιστικές τεχνικές, όπως υπερηχογράφημα, μαγνητική ή αξονική τομογραφία, ακτινογραφία κ.ά. Η αναρρόφηση υγρού από την κύστη για την αναζήτηση των σκωληκοκεφαλών κ.ά., αποκλείεται, επειδή υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μετάστασης των υδατίδων κύστεων, καθώς και κίνδυνος πρόκλησης αναφυλακτικής καταπληξίας.

Εικόνα 4. Η παραγωγή των ειδικών αντισωμάτων ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης της υδατίδας κύστης (ΥΚ). Κατά τους πρώτους περίπου 6 μήνες μετά τη μόλυνση ανιχνεύονται ειδικά αντισώματα (IgG, IgM, IgE, IgA), ενώ αργότερα και έως τη φυσιολογική καταστροφή της υδατίδας κύστης από τον οργανισμό (180-240 μήνες), ανιχνεύονται μόνον χαμηλές τιμές IgG.

Για τη διάγνωση, όπως και για την αντιμετώπιση της υδατίδωσης του ανθρώπου πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη, ο βιολογικός κύκλος του παρασίτου και οι σχέσεις που αναπτύσσει με τον ξενιστή του. Η διαπίστωση, π.χ. επασβεστώσεων στο τοίχωμα της υδατίδας κύστης, σε συνδυασμό με την ανίχνευση χαμηλών συγκεντρώσεων ειδικών IgG, αποτελούν σαφείς ενδείξεις αποτελεσματικής αντίδρασης του ξενιστή και στην περίπτωση αυτή, η εγχειρητική αφαίρεση της υδατίδας κύστης είναι καταχρηστική και επικίνδυνη, επειδή επιτρέπει την έξοδο των εξασθενημένων σκωληκοκεφαλών από την επασβεστωμένη κύστη και την ανάπτυξη νέων υδατίδων κύστεων στο ίδιο ή σε άλλο όργανο (μετάσταση) της ίδιας σωματικής κοιλότητος.

Πώς γίνεται η διάγνωση της εχινοκόκκωσης στον σκύλο;

Η διάγνωση του νοσήματος στον σκύλο γίνεται με την ανεύρεση των ωοφόρων προγλωττίδων του παρασίτου, καθώς και των αυγών του παρασίτου κατά την παρασιτολογική εξέταση των κοπράνων.

Πώς αντιμετωπίζεται η υδατίδωση στον άνθρωπο;

Φυσιολογικά, η υδατίδα κύστη καταστρέφεται από τον οργανισμό σε διάστημα 5-20 ετών (υπενθυμίζεται ότι η υδατίδωση είναι αυτοϊώμενο νόσημα). Αυτό οφείλεται στη δράση των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, που έλκονται από τα μεταβολικά προϊόντα των σκωληκοκεφαλών, που εκλείονται συνεχώς από την υδατίδα κύστη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παράγεται γύρω από αυτή, ινώδης κάψα, που παχύνεται και σκληρύνεται με την εναπόθεση αλάτων ασβεστίου (επασβέστωση) κ.ά., γεγονός που βαθμιαία εμποδίζει την είσοδο θρεπτικών στοιχείων στο εσωτερικό της κύστης (με αποτέλεσμα να εξασθενούν οι σκωληκοκεφαλές), εμποδίζει την έξοδο των μεταβολικών προϊόντων του παρασίτου (με αποτέλεσμα να καταστρέφονται οι σκωληκοκεφαλές) και δεν επιτρέπει την περαιτέρω ανάπτυξη της υδατίδας κύστης.

Η επασβέστωση της υδατίδας κύστης και η καταστροφή των παρασίτων είναι δυνατόν να επιταχυνθεί με τη χορήγηση albendazole (10 mg/Kg σ.β./ημέρα, σε 1-11 κύκλους αγωγής των 30 ημερών) και praziquantel (50 mg/Kg σ.β./ημέρα για 5-7 ημέρες και μετά, 50 mg/Kg σ.β./εβδομάδα για 2 μήνες και δεν επαναλαμβάνεται). Με την ορολογική εξέταση στο τέλος κάθε κύκλου αγωγής, καθώς και κάθε έξι μήνες, για 2 έτη μετά την αποθεραπεία, παρέχονται στοιχεία για τη συνέχιση ή τη διακοπή της χορήγησης των φαρμάκων, ενώ η καταστροφή των σκωληκοκεφαλών διαπιστώνεται από την εξαφάνιση των ειδικών αντισωμάτων και τη βαθμιαία συρρίκνωση και εξαφάνιση της υδατίδας κύστης.

Η φαρμακευτική αγωγή αντενδείκνυται σε άτομα με εντερίτιδα ή ηπατοπάθεια, επειδή δεν είναι δυνατόν να απορροφηθεί η δραστική ουσία ή να παραχθεί στο ήπαρ ο μεταβολίτης albendazole sulphoxide που ασκεί την αντιπαρασιτική δράση.

Διεθνώς, σε ασθενείς που ακολούθησαν τη φαρμακευτική αγωγή με albendazole διαπιστώθηκε ότι οι υδατίδες κύστεις καταστράφηκαν (49% μεταξύ 1.010 ατόμων) ή συρρικνώθηκαν (47% μεταξύ 712 ατόμων) ή διακόπηκε η ανάπτυξή τους (18% μεταξύ 718 ατόμων) ή αυξήθηκαν οι διαστάσεις τους (2.4% μεταξύ 500 ατόμων).

Στη χώρα μας, η φαρμακευτική αγωγή εφαρμόζεται στην υδατίδωση στον άνθρωπο με απόλυτη επιτυχία από το 1989. Η χορήγηση της albendazole διακόπτεται για 15 ημέρες (μετά τη λήξη κάθε κύκλου αγωγής), στη διάρκεια των οποίων ελέγχονται τα ένζυμα του ήπατος και η συγκέντρωση των ειδικών IgG, IgM, IgE και IgA στον ορό (η αγωγή με albendazole επαναλαμβάνεται συνήθως για 5-11 μήνες ή 3-8 κύκλοι αγωγής). Η καταστροφή των σκωληκοκεφαλών αρχίζει συνήθως μετά τον δεύτερο ή τον τρίτο κύκλο αγωγής (δηλ. 2,5-4,5 μήνες μετά την έναρξη της αγωγής). Η επιτυχία της αγωγής διαπιστώνεται από: α) από την απότομη αύξηση των ειδικών IgM, IgE, IgA μετά τον πρώτο κύκλο αγωγής και των IgG μετά τους τρεις πρώτους κύκλους αγωγής, και β) από τη σταδιακή μείωση και εξαφάνιση των IgΕ σε περίπου 4 μήνες, των IgΜ σε περίπου 12 μήνες, των IgΑ σε περίπου 18 μήνες και των IgG σε περίπου 42 μήνες, ενώ οι υδατίδες κύστεις επασβεστώνονται, συρρικνώνονται και εξαφανίζονται.

Η χειρουργική αφαίρεση της υδατίδας κύστης δικαιολογείται μόνον στις σπάνιες περιπτώσεις που η παρουσία της υδατίδας κύστης απειλεί άμεσα τη ζωή του ατόμου, όπως π.χ., όταν παρεμποδίζεται η αναπνοή, η λειτουργία της καρδιάς, η διέλευση της χολής κ.ά. (και στην περίπτωση όμως αυτή, ακολουθείται μακρόχρονη φαρμακευτική αγωγή, για τουλάχιστον ένα έτος, για να περιορίζονται οι μεταστάσεις).

Συμπερασματικά, όταν η υδατίδα κύστη:

α) δεν απειλεί άμεσα τη ζωή του ατόμου,
β) είναι επασβεστωμένη, και
γ) ανιχνεύονται χαμηλές συγκεντρώσεις ειδικών IgG ή το αποτέλεσμα της ορολογικής εξέτασης είναι αρνητικό, τότε η χειρουργική αφαίρεση της υδατίδας κύστης είναι καταχρηστική και επικίνδυνη.

Συχνά, η απουσία μεταστάσεων μετά τη χειρουργική επέμβαση εκλαμβάνεται εσφαλμένα, ως απόδειξη επιτυχούς χειρουργικής επέμβασης. Υπενθυμίζεται, όμως ότι η αφαίρεση των επασβεστωμένων ή των άγονων υδατίδων κύστεων δεν συνοδεύεται μετεγχειρητικά από μεταστάσεις, ενώ η απουσία των ειδικών IgG πριν και μετά την επέμβαση είναι απόδειξη καταχρηστικής επέμβασης. Η επιτυχής αφαίρεση της υδατίδας κύστης (όταν η υδατίδα κύστη απειλεί άμεσα τη ζωή του ατόμου) διαπιστώνεται από την εξαφάνιση των ειδικών IgG για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 2 ετών μετά την επέμβαση ή από τη βαθμιαία μείωση και την εξαφάνισή τους τουλάχιστον για 2 έτη, ενώ η αποτυχία της επέμβασης διαπιστώνεται από την ταχύτατη αύξηση των ειδικών IgG, IgM, IgE και IgA, ήδη 1-2 εβδομάδες μετά την επέμβαση. Στη χώρα μας, δεν εμφανίζονται μεταστάσεις στο 60% των ασθενών που έχουν υποστεί χειρουργική επέμβαση για αφαίρεση υδατίδας κύστης.

Πώς αντιμετωπίζεται η εχινοκόκκωση στον σκύλο;

Η καταστροφή των ενήλικων παρασίτων επιτυγχάνεται με την εφάπαξ χορήγηση στον σκύλο praziquantel (5-10 mg/Kg σ.β.) ή bunamidine hydrochloride (20-50 mg/Kg σ.β.) ή nitroscanate (100 mg/Kg σ.β.) ή 15 mg febantel+14.4 mg pyrantel embonate+5 mg praziquantel/Kg σ.β. κ.ά.

Πώς προλαμβάνεται η εχινοκόκκωση/υδατίδωση;

Η μόλυνση του ανθρώπου και των φυτοφάγων κ.ά. ζώων προλαμβάνεται, όταν δεν διασπείρονται αυγά του παρασίτου με τα κόπρανα των μολυσμένων σαρκοφάγων ζώων στο περιβάλλον. Για το σκοπό αυτό πρέπει:
α) να μη δίνονται στον σκύλο ωμά σπλάχνα από πρόβατο, βοοειδή κ.ά., που είναι μολυσμένα με υδατίδες κύστεις (όχι ελεύθερη σφαγή ζώων !),
β) να γίνεται φαρμακευτική αγωγή κάθε 30-35 ημέρες στους ποιμενικούς και τους κυνηγετικούς σκύλους (κατά τη θηρευτική περίοδο), και
γ) να πλένονται με υγρό σαπούνι τα φρούτα (φράουλες, μήλα κ.ά) και τα λαχανικά (μαρούλι, τομάτες κ.ά.), που καταναλώνονται ωμά (μόνον με τον τρόπο αυτό, απομακρύνονται τα αυγά του παρασίτου που είναι προσκολλημένα στο φυτικό έλαιο της επιφάνειάς τους).

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ για την ΕΧΙΝΟΚΟΚΚΩΣΗ.

1η Ερώτηση: Τί είναι η εχινοκόκκωση

Απάντηση: Η εχινοκόκκωση είναι παρασιτικό νόσημα του λεπτού εντέρου του σκύλου και άλλων σαρκοφάγων της οικ. Canidae, που προκαλείται από το κεστώδες παράσιτο Echinococcus granulosus (ταινία).

2η Ερώτηση: Πώς μολύνεται ο σκύλος από εχινόκοκκο;

Απάντηση: Ο σκύλος μολύνεται με την κατανάλωση ωμών σπλάχνων από μολυσμένα (με υδατίδες κύστεις) φυτοφάγα ή παμφάγα ζώα .

3η Ερώτηση: Μπορεί να υπάρχουν μέσα στις πόλεις μολυσμένοι σκύλοι από εχινόκοκκο;

Απάντηση: Όχι. Για να μολυνθεί ο σκύλος από το παράσιτο πρέπει να καταναλώσει υδατίδες κύστεις, που βρίσκονται στα σπλάχνα των μολυσμένων προβάτων, βοοειδών κ.ά. Συνήθως, μόνον οι ποιμενικοί σκύλοι έχουν δυνατότητα να καταναλώσουν ωμά σπλάχνα, όταν γίνεται παράνομη σφαγή ζώων από τους κτηνοτρόφους (δίνονται στον σκύλο τα μολυσμένα σπλάχνα με τις “φούσκες”), καθώς και οι κυνηγετικοί σκύλοι, όταν κατά τη θηρευτική περίοδο πιάνουν και τρώνε μολυσμένους λαγούς κ.ά. Τα ζώα των πόλεων δεν είναι δυνατόν να βρουν και να καταναλώσουν ωμά σπλάχνα από μολυσμένα ζώα (ούτε τα “αδέσποτα”), επειδή τα μολυσμένα σπλάχνα κατάσχονται κατά τον υγειονομικό έλεγχο που γίνεται στο Σφαγείο και δεν φθάνουν στην αγορά. Γι αυτό άλλωστε, δεν υπάρχουν αυγά του παρασίτου στο χώμα των πάρκων της Θεσσαλονίκης, παρά την ύπαρξη στην πόλη περίπου 50.000 σκύλων.

4η Ερώτηση: Πώς εξηγείται η μεγάλη συχνότητα της υδατίδωσης του ανθρώπου στις πόλεις, ενώ σε αυτές δεν υπάρχουν μολυσμένοι σκύλοι;

Απάντηση: Ο άνθρωπος των πόλεων μολύνεται εύκολα με τα αυγά του παρασίτου που είναι προσκολλημένα στην επιφάνεια των φρούτων, των λαχανικών κ.ά. και “εισάγονται” με τον τρόπο αυτό από τις αγροτικές περιοχές στις πόλεις.

5η Ερώτηση: Πώς γίνεται η διάγνωση της εχινοκόκκωσης στον σκύλο;

Απάντηση: Η διάγνωση γίνεται με την ανεύρεση των αυγών του παρασίτου κατά την παρασιτολογική εξέταση των κοπράνων του σκύλου.

6η Ερώτηση: Πώς θεραπεύεται ο μολυσμένος σκύλος;

Απάντηση: Όταν βρεθούν αυγά του παρασίτου στα κόπρανα του σκύλου (κατά την παρασιτολογική εξέταση των κοπράνων), χορηγείται στο ζώο το κατάλληλο φάρμακο, συνήθως εφάπαξ.

7η Ερώτηση: Πώς προλαμβάνεται η μόλυνση του σκύλου με το παράσιτο;

Απάντηση: Πρέπει να μη δίνονται στον σκύλο μολυσμένα σπλάχνα με κύστεις (“φούσκες”). Στους ποιμενικούς και τους κυνηγετικούς σκύλους, κατά την κυνηγετική περίοδο, πρέπει να δίνονται τα κατάλληλα φάρμακα κάθε 30-35 ημέρες για να μην αναπτύσσεται το παράσιτο στο έντερό τους και να μη διασπείρονται τα αυγά του στο εξωτερικό περιβάλλον με τα κόπρανά τους. Μετά τη χορήγηση του φαρμάκου στον σκύλο τα κόπρανα πρέπει να συγκεντρώνονται μέσα σε νάιλον σακούλα, η οποία πρέπει να κλείνεται σφικτά για να καταστρέφονται, με βιολογικό τρόπο, τα αυγά του παρασίτου.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ για την ΥΔΑΤΙΔΩΣΗ.

1η Ερώτηση: Τί είναι υδατίδωση;

Απάντηση: Η υδατίδωση είναι παρασιτικό νόσημα συνήθως των σπλάχνων των φυτοφάγων και των παμφάγων ζώων, καθώς και του ανθρώπου, που οφείλεται στην ανάπτυξη των υδατίδων κύστεων (η υδατίδα κύστη είναι η προνυμφική μορφή του E.granulosus).

2η Ερώτηση: Πώς μολύνεται ο άνθρωπος;

Απάντηση: Ο άνθρωπος μολύνεται, όταν καταπίνει τα αυγά του E.granulosus που βρίσκονται στο περιβάλλον (άπλυτα ή ατελώς πλυμένα ωμά λαχανικά, φρούτα κ.ά., μεταφορά των αυγών του παρασίτου στα τρόφιμα με τα πόδια των εντόμων, Εικόνα 1,β).

3ηΕρώτηση: Πώς διασπείρονται τα αυγά του παρασίτου στο περιβάλλον, στα λαχανικά, στα φρούτα κ.α.;

Απάντηση: Ο μολυσμένος σκύλος διασπείρει κάθε 2 εβδομάδες μαζί με τα κόπρανά του στο εξωτερικό περιβάλλον και για 5-29 μήνες, 200-2.000 αυγά του παρασίτου (Εικόνα 1). Όταν τα κόπρανα αποξηραίνονται, τα αυγά του παρασίτου διασπείρονται σε μεγάλες αποστάσεις με τη σκόνη, με τον αέρα, με το νερό της βροχής κ.ά. και προσκολλώνται στο φυτικό έλαιο που υπάρχει στην επιφάνεια όλων των φυτών, των φρούτων, των λαχανικών κ.ά.

4η Ερώτηση: Μπορεί ο μολυσμένος σκύλος από εχινόκοκκο να μολύνει τον άνθρωπο;

Απάντηση: Όχι.

5η Ερώτηση: Σε ποιό όργανο αναπτύσσονται συχνότερα οι υδατίδες κύστεις στον άνθρωπο και γιατί;

Απάντηση: Τα όργανα που συνήθως αναπτύσσονται συχνότερα οι υδατίδες κύστεις, είναι αυτά από τα οποία διέρχονται τα έμβρυα του παρασίτου παρασυρόμενα από το αίμα, μετά την εισβολή τους στο έντερο. Έτσι, πρώτο όργανο που συναντούν είναι το ήπαρ (77.5% των υδατίδων κύστεων αναπτύσσονται στο ήπαρ), δεύτερο είναι οι πνεύμονες (8.2% των υδατίδων κύστεων αναπτύσσονται στους πνεύμονες) και μετά, όλα τα υπόλοιπα όργανα του σώματος (π.χ. 1.4% των υδατίδων κύστεων αναπτύσσονται σε σπλήνα, 0.5% σε νεφρούς, εγκέφαλο, οστά κ.ά.).

6η Ερώτηση: Αν “σπάσει” η υδατίδα κύστη μπορεί να αναπτυχθεί νέα υδατίδα κύστη σε άλλο όργανο του σώματος;

Απάντηση: Όχι. Λόγω μεγέθους (100 εκατομμυριοστά του μέτρου), οι σκωληκοκεφαλές που βρίσκονται μέσα στην υδατίδα κύστη δεν μπορούν να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος, όπως γίνεται με τα έμβρυα του παρασίτου (25-30 εκατομμυριοστά του μέτρου) και γι' αυτό, αναπτύσσονται στο ίδιο όργανο που βρίσκεται η υδατίδα κύστη ή μέσα στην ίδια κοιλότητα του σώματος που βρίσκεται το μολυσμένο όργανο (κοιλιακή, θωρακική, κρανιακή κοιλότητα).

7η Ερώτηση: Πώς γίνεται η διάγνωση της υδατίδωσης στον άνθρωπο και τα ζώα;

Απάντηση: Η διάγνωση της υδατίδωσης ενδιαφέρει κυρίως τον άνθρωπο και γίνεται με την ανίχνευση των ειδικών αντισωμάτων, ενώ υποβοηθείται από τις απεικονιστικές τεχνικές (υπερηχογράφημα, μαγνητική ή αξονική τομογραφία, ακτινογραφία κ.ά.). Η ανεύρεση των υδατίδων κύστεων αποτελεί συνήθως, τυχαίο εύρημα. Πρέπει να αποκλείεται η αναρρόφηση υγρού από την υδατίδα κύστη για διαγνωστικούς σκοπούς (αναζήτηση σκωληκοκεφαλών, αγκίστρων κ.ά. του παρασίτου), επειδή υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μετάστασης των υδατίδων κύστεων, καθώς και κίνδυνος πρόκλησης αναφυλακτικής καταπληξίας. Επίσης, δεν χρησιμοποιείται πλέον στη διάγνωση της υδατίδωσης η ενδοδερμική αντίδραση Casoni, λόγω των εσφαλμένων αποτελεσμάτων που φθάνουν έως το 45%.

8η Ερώτηση: Πώς θεραπεύεται η υδατίδωση στα ζώα και τον άνθρωπο;

Απάντηση: Στα ζώα δεν γίνεται κάποια θεραπεία για την υδατίδωση. Άλλωστε η υδατίδωση είναι αυτοϊώμενο νόσημα και η υδατίδα κύστη καταστρέφεται φυσιολογικά τόσο στα ζώα, όσο και στον άνθρωπο, σε διάστημα 5-20 χρόνων. Στον άνθρωπο, η καταστροφή των υδατίδων κύστεων μπορεί να συντομευθεί σε διάστημα μερικών μηνών με τη χορήγηση φαρμάκων. Η χειρουργική επέμβαση δικαιολογείται μόνον σε σπάνιες περιπτώσεις, όταν απειλείται άμεσα η ζωή του ατόμου (π.χ. όταν η παρουσία της υδατίδας κύστης παρεμποδίζει τη λειτουργία της αναπνοής ή της καρδιάς ή όταν πιέζονται μεγάλα αγγεία ή χολαγωγοί).

9η Ερώτηση: Πώς μπορεί ο άνθρωπος να αποφύγει τη μόλυνση με αυγά E.granulosus;

Απάντηση: Για να αποφύγει ο άνθρωπος τη μόλυνση, πρέπει: α) να ακολουθεί τους κανόνες ατομικής υγιεινής (πλύσιμο χεριών πριν το φαγητό κ.ά.), και β) να πλένει με υγρό σαπούνι τα φρούτα (φράουλες, μήλα κ.ά) και τα λαχανικά (μαρούλι, τομάτες κ.ά.), που καταναλώνονται ωμά και είναι δυνατόν να έχουν προσκολλημένα στο φυτικό έλαιο της επιφάνειάς τους τα αυγά του παρασίτου. Τα αυγά του παρασίτου απομακρύνονται από τα φρούτα και τα λαχανικά μόνο μετά τη γαλακτωματοποίηση του φυτικού ελαίου και όχι με απλό πλύσιμο με νερό, ούτε με τη χρησιμοποίηση ξυδιού κ.ά.